ΜΗΝΥΜΑ
ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΘΗΝΩΝ & ΠΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
κ. ΙΕΡΩΝΥΜΟΥ Β΄
ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ
ΠΟΥ ΘΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2026
Ἀγαπητά μου παιδιά,
Νά λοιπόν, πού ἔφθασε ἡ ἡμέρα γιά νά ἀποχαιρετήσετε τό σχολεῖο μετά ἀπό πολλά
πολλά χρόνια, τό σχολεῖο πού σᾶς χάρισε ἀνεξίτηλες ἀναμνήσεις ἀπό τά πρῶτα χρόνια τῆς
ζωῆς σας.
Μέσα στήν ἔνταση καί τήν ἀγωνία τῶν ἡμερῶν, πού δικαιολογημένα καί -πιστεύω-
χωρίς ὑπερβολές δοκιμάζετε τίς παραμονές τῶν πανελληνίων ἐξετάσεων, ἐπιτρέψτε μου
νά ἀνοίξουμε μαζί μιά ὄμορφη παρένθεση: Ἐλᾶτε νά θυμηθεῖτε -ἴσως νά βρεῖτε καί παλαιές
φωτογραφίες- ἀπό τίς πρῶτες ἐκεῖνες στιγμές σας στόν Παιδικό Σταθμό καί στό
Νηπιαγωγεῖο. Νά ἀκούσετε καί πάλι τό κουδούνι στόν Ἁγιασμό τῆς Α΄ Δημοτικοῦ, νά
φέρετε στόν νοῦ σας τόν Δάσκαλο ἤ τήν Δασκάλα πού σᾶς ἔμαθε τά πρῶτα γράμματα. Καί
μετά νά μετρήσετε τόν ἀριθμό τῶν βιβλίων πού ἔπρεπε νά μελετήσετε στά χρόνια τοῦ
Γυμνασίου καί τοῦ Λυκείου, τά μαθήματα πού σᾶς δυσκόλεψαν, ἀλλά καί τίς ὡραῖες
παρέες μέ τούς συμμαθητές καί τίς συμμαθήτριές σας.
Τί λοιπόν; Δέν ἄξιζαν ὅλα αὐτά τά χρόνια, οἱ ἐμπειρίες, οἱ δυσκολίες, οἱ ἀγωνίες, οἱ
χαρές, ἡ ἱκανοποίηση;
Τώρα βέβαια, στό τέλος μιᾶς μεγάλης πορείας, πού θά τήν χαρακτήριζα «ἱστορική»,
ἔχετε νά διαγωνισθεῖτε στίς πανελλήνιες ἐξετάσεις. Ἑτοιμασθήκατε ὅσο καλύτερα γινόταν.
Σᾶς προτρέπω νά μελετήσετε τίς τελευταῖες ἡμέρες μέ πρόγραμμα καί μέθοδο.
Νά βρεῖτε λίγο χρόνο καί γιά ξεκούραση, ἀναψυχή καί χαμόγελο. Σᾶς συνοδεύουν οἱ εὐχές
καί ἡ ἀγάπη ὅλων μας, τῶν γονέων σας καί ὅσων συνοδοιποροῦν μαζί σας σέ αὐτόν τόν
ὄμορφο, καί λίγο ἀνηφορικό, δρόμο.
Σέ κάθε περίπτωση ἡ ἀπογοήτευση δέν ταιριάζει σέ νέους ἀνθρώπους, ἄλλωστε τό
ἀποτέλεσμα αὐτῶν τῶν ἐξετάσεων δέν ἐπηρεάζει ἀπαραίτητα ὅλη τήν μελλοντική πορεία
σας. Μέ θάρρος καί αἰσιοδοξία προχωρῆστε. Δίπλα σέ ὅλα τά ἐφόδια σας, μπορεῖτε νά
προσθέσετε καί τήν προσευχή στόν Θεό, αὐτή τήν ἐκπληκτική δυνατότητα τῆς
ἐπικοινωνίας τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό Πατέρα, πού χαρίζει στήν ψυχή εἰρήνη καί
γλυκύτητα, δύναμη καί ἐλπίδα.
Σᾶς εὔχομαι ἀπό τά βάθη τῆς καρδιᾶς μου θεία φώτιση, ἐπιμονή καί ὑπομονή,
ἐπιτυχημένη πορεία σέ ὅλη τήν ζωή σας καί κάθε καλή καρποφορία στούς κόπους σας!
Μέ πατρικές εὐχές γιά κάθε ἐπιτυχία!
Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος
+ Ὁ Ἀθηνῶν Ἱερώνυμος Β΄

Καθώς τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα, που αφορούν σε νέους ανθρώπους, μάς πλήγωσαν βαθειά και μάς προβλημάτισαν και πάλι σε μέγιστο βαθμό, μαζί με το εμπνευσμένο Μήνυμα του Μακαριωτάτου, ας μελετήσουμε ορισμένες επισημάνσεις εγκρίτων επιστημόνων γύρω από τον τρόπο που μπορούμε να διαχειρισθούμε –ως Κληρικοί, ως γονείς, ως εκπαιδευτικοί- τα θέματα των ημερών αυτών.
Οι προσδοκίες, τα απωθημένα και τα ανεκπλήρωτα όνειρα των γονέων δεν πρέπει να προβάλλονται στα παιδιά. Τα παιδιά ελεύθερα ας αποφασίζουν τι θα κάνουν στη ζωή τους, ποιο επάγγελμα θα επιλέξουν, αν θα δώσουν Πανελλήνιες, αν θέλουν να σπουδάσουν ή θα επιλέξουν άλλο δρόμο. «Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από το να βρεθείς φυλακισμένος στο όνειρο ενός άλλου» (Gilles Deleuze).
Αγαπήστε το παιδί σας άνευ όρων γι’ αυτό που είναι, όχι γι’ αυτό που θα θέλατε εσείς να είναι. Αφήστε το ελεύθερο να κάνει τα δικά του όνειρα και να χαράξει τη δική του πορεία. «Αγαπώ σημαίνει βάζω τις ανάγκες εκείνου που αγαπώ πάνω από τις δικές μου ανάγκες» Άρθουρ Τζάνωφ.
Κάθε παιδί είναι μοναδικό και παράλληλα διαφορετικό από τα άλλα. «Αγαπώ σημαίνει ότι ανακαλύπτω τη μοναδικότητα του άλλου». Υπάρχουν παιδιά που αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες, παιδιά που έχουν άλλα ενδιαφέροντα πιο καλλιτεχνικά ή πιο πρακτικά, παιδιά που δυσκολεύονται να διαχειριστούν το άγχος και την πίεση των Πανελληνίων. Ας αποδεχθούμε λοιπόν τις ιδιαιτερότητες του κάθε παιδιού. Άλλωστε δεν είναι υποχρεωτικό να σπουδάσουν όλοι.
Τα παιδιά δεν μας ανήκουν. Όπως λέει και ο ποιητής: «Μπορείς να τους δώσεις την αγάπη σου, αλλά όχι τις σκέψεις σου. Αφού ιδέες έχουν δικές τους. Μπορείς να προσπαθήσεις να τους μοιάσεις, αλλά μη γυρέψεις να τα κάνεις σαν εσένα».
Είναι η επιτυχία στις Πανελλήνιες και επιτυχία στη ζωή; Είναι η επιτυχία στις Πανελλήνιες και ευτυχία στη ζωή; Στις Πανελλήνιες δεν κρίνεσαι για την αξία σου ως άνθρωπος, απλά για τις γνώσεις σου σε συγκεκριμένα μαθήματα και σε συγκεκριμένη στιγμή. Η αξία σου δεν μπορεί να κριθεί από έναν βαθμό. Ας μεγαλώσουμε τα παιδιά μας με αγάπη και αποδοχή, με επικοινωνία και κατανόηση, με ενθάρρυνση και πίστη, ώστε να κατανοήσουν την αξία της
μοναδικότητάς τους. Και ας τους διδάξουμε να διαχειρίζονται τα εμπόδια και τις αποτυχίες, αλλά και να προσπαθούν. Όλοι οι άνθρωποι πέφτουμε κάποια στιγμή, το σημαντικό όμως είναι να σηκώνεσαι και να προσπαθείς. Η αποτυχία έρχεται για να μας διδάξει κάτι, να μας κάνει πιο δυνατούς και αποφασιστικούς ή για να μας ανοίξει νέους δρόμους.
Τα πρόσφατα τραγικά περιστατικά (π.χ. στην Ηλιούπολη) γεννούν αρκετά ερωτηματικά σχετικά με την ψυχική υγεία των εφήβων. Το σχολείο, το σπίτι, τα social media, το bullying, οι εξετάσεις είναι κάποιοι από τους παράγοντες που επιβαρύνουν τους εφήβους σήμερα, οι οποίοι σε συνδυασμό με τις έντονες βιο-σωματικές και ψυχο-κοινωνικές αλλαγές της εφηβείας αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ψυχολογικών προβλημάτων. Οι έφηβοι λοιπόν
εκτίθενται σε πολλαπλές εσωτερικές και εξωτερικές πιέσεις, γι’ αυτό το λόγο τόσο οι γονείς, όσο και οι εκπαιδευτικοί, πρέπει να είμαστε σε επαγρύπνηση, να μην παραβλέπουμε τα σημάδια, να μη φοβόμαστε να ρωτήσουμε και κυρίως να είμαστε παρόντες με αγάπη, νοιάξιμο, ενδιαφέρον, στήριξη και διάλογο. Μ’ αυτόν τον τρόπο θωρακίζουμε και ενδυναμώνουμε τα παιδιά μας ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται τις δυσκολίες της ζωής.
Ειδικότερα για το ζήτημα των εξετάσεων:
Είναι πολύ σπουδαίο εγχείρημα η υποστήριξη ενός ανθρώπου, ειδικά τις στιγμές εκείνες που αισθάνεται αδύναμος.
1. Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι, το βασικό πρόβλημα των υποψηφίων δεν είναι το άγχος, αλλά οι προσδοκίες των σπουδαίων, για αυτούς, ενηλίκων. Είναι η ανάγκη να αποδείξουν ότι αξίζουν. Το άγχος τους ριζώνει εκεί, και δευτερευόντως στην άγνωστη σχολή που ενδεχομένως εισαχθούν.
2. Οι Πανελλήνιες εξετάσεις παραμένουν κριτήριο. Δεν χρειάζεται ούτε να το υποβαθμίζουμε, διότι άθελά μας υποβαθμίζουμε την προσπάθεια των παιδιών, ούτε να το υπερτιμάμε, διότι όλοι γνωρίζουμε ότι δεν είναι ούτε το μοναδικό, ούτε το βασικό.
3. Κανένας άνθρωπος δεν αξίζει ό,τι νομίζουν οι εκάστοτε αξιολογητές των γνώσεων ή των δεξιοτήτων τους. Η Ιστορία περίτρανα έχει αποδείξει τις στρεβλώσεις των εκπαιδευτικών συστημάτων ή τις λανθασμένες εκτιμήσεις των εκάστοτε βαθμολογητών.
4. Ποια είναι η προοπτική των παιδιών; Λίγες φορές έχουμε αναρωτηθεί για αυτή συνδυάζοντας το ερώτημα με την αγάπη και το όραμα. Αλλά η απάντηση σε αυτό σπάνια δίνεται με τα αποτελέσματα των εξετάσεων. Ο λόγος είναι απλός. Η σύνδεση οράματος, αγάπης και δεξιοτήτων είναι ένας μακρύς δρόμος ανάπτυξης όλων μας.
5. Η λεγόμενη επιτυχία στις εξετάσεις, όσο γοητευτική και αν είναι, όσο θάρρος και αν μας προσφέρει, είναι μια εξαιρετική αρχή ενός ταξιδιού που μόλις έχει αρχίσει. Αντίστοιχα και η λεγόμενη αποτυχία. Είναι μια δυσάρεστη αρχή ενός ταξιδιού, που επίσης μόλις έχει αρχίσει, αλλά που μπορεί να έχει ευτυχή κατάληξη μετά από άλλες προσπάθειες.
6. Είναι σπουδαίο τα παιδιά να γνωρίζουν ότι είμαστε δίπλα τους για να τα ακούσουμε χωρίς να σχολιάσουμε. Γνωρίζουν ότι αγωνιούν οι γονείς τους. Το πρόβλημα είναι η αιτία. Τι σημαίνει δηλαδή για τους γονείς τους το αποτέλεσμα των εξετάσεων. Εδώ θα καρπίσει η ποιότητα του καρπού που σπείραμε.
7. Και αν κάναμε λάθος; Δεν πειράζει! Ο Χριστός πολλές φορές μας διδάσκει ότι ακόμα και η συνταρακτική αποτυχία μπορεί να γίνει αφορμή μιας εξαιρετικά όμορφης ζωής, αρκεί να μοιραζόμαστε το λάθος όπως και την επιτυχία.























