Ο χριστιανικός Ναός : Εδώ είναι σαν το σπίτι μας!

Ο χριστιανικός Ναός
Εδώ είναι σαν το σπίτι μας!

Μία ταινία
από το Ίδρυμα Νεότητας και Οικογένειας
της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών

Ευχαριστούμε:
• Τον π. Αμφιλόχιο Διαμαντίδη
• Τον Ιερό Ναό και τη Νεανική Εστία της Αγίας Σοφίας Νέου Ψυχικού
• Τον σκηνοθέτη κ. Νίκο Αγγελόπουλο

Ἡ λέξη «Ναός» προέρχεται ἀπό τό ἀρχαῖο ἑλληνικό ρῆμα «ναίω», πού σημαίνει κατοικῶ. Βέβαια, ὁ Θεός δέν ἔχει ἀνάγκη κατοικίας. Ἀπό τά πρῶτα χρόνια ὅμως τοῦ Χριστιανισμοῦ, οἱ πιστοί ἤθελαν ἕναν ξεχωριστό, ἱερό τόπο γιά νά λατρεύουν τόν Θεό, τόν Ναό, ὡς χῶρο προσευχῆς, ἐκεῖ πού τελοῦνται τά Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας καί ἁγιάζονται οἱ πιστοί.
Στά πρῶτα χριστιανικά χρόνια, οἱ πιστοί λάτρευαν τόν Θεό σέ εὐρύχωρα σπίτια. Στά χρόνια τῶν διωγμῶν, οἱ χριστιανοί συγκεντρώνονταν μυστικά τήν νύχτα καί προσεύχονταν σέ ἀπόμερες οἰκίες, σέ χώρους στήν ὕπαιθρο, στά σπήλαια καί κυρίως στίς κατακόμβες, πού ἦταν ὑπόγειες δαιδαλώδεις στοές καί ἐκεῖ θάπτονταν οἱ νεκροί.
Οἱ πρῶτοι χριστιανικοί Ναοί χτίζονται ἀπό τό τέλος τοῦ 2ου αἰώνα μ.Χ. Εἶναι στραμμένοι συνήθως πρός τήν ἀνατολή, εἶχαν ἁπλό σχῆμα καί ὀνομάζονταν «Εὐκτήρια», «Κυριακά», «Βασιλικές» καί «Μαρτύρια», ἀφοῦ ἦταν συχνά κτισμένοι πάνω σέ τάφους Ἁγίων Μαρτύρων.
Μετά τό τέλος τῶν διωγμῶν, ἡ χριστιανική Ἐκκλησία ἄρχισε νά ἀναγείρει μεγάλους Ναούς, εἶναι οἱ παλαιοχριστιανικές Βασιλικές. Ἀργότερα προστίθεται καί ὁ τροῦλος, ἐνῷ πολύ μετά διαμορφώνεται ὁ σταυροειδής ρυθμός μέ τροῦλο, ὁ Ναός σχηματίζει ἕνα σταυρό, πού καλύπτεται ἀπό ἕναν ἤ πέντε τρούλους.
Εἶναι ἀλήθεια ὅτι στόν Ναό νιώθουμε τόν Θεό πιό κοντά μας, Τόν εὐχαριστοῦμε καί Τόν δοξολογοῦμε. Ἐδῶ εἰρηνεύει ἡ ψυχή μας. Ἐδῶ ἀναφέρουμε στόν Θεό, στήν Ὑπεραγία Θεοτόκο καί στούς Ἁγίους ὅλα ὅσα μᾶς ἀπασχολοῦν. Γι’ αὐτό καί νιώθουμε τόν Ναό σάν τό δεύτερο σπίτι μας!
Ὅλα στόν Ναό εἶναι φτιαγμένα μέ προσοχή καί σοφία, καθετί ἔχει μελετηθεῖ πολύ καί ἔχει τήν δική του χρησιμότητα καί σημασία. Καθώς μπαίνουμε στόν Ναό, ἀφήνουμε γιά λίγο τήν καθημερινότητα τῶν ἐγκοσμίων καί ζοῦμε ἕναν βαθύτερο συμβολισμό.
Ὁ ὀρθόδοξος Ναός εἶναι μιά μικρογραφία ὅλου τοῦ σύμπαντος κόσμου. Ὁ τροῦλος συμβολίζει τόν οὐρανό. Ἐδῶ ἁγιογραφεῖται ὁ Παντοκράτορας, ὁ Θεός πού κρατᾶ στά χέρια Του καί τήν σοφία Του ὅλο τό σύμπαν. Ἀμέσως μετά εἶναι οἱ Ἄγγελοι, πού δοξολογοῦν τόν Θεό. Οἱ Προφῆτες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, πού μίλησαν γιά τόν ἐρχομό τοῦ Μεσσία, καί ἀμέσως μετά οἱ τέσσερις Εὐαγγελιστές, πού μᾶς ἐξιστοροῦν σπουδαῖα γεγονότα ἀπό τήν ζωή τοῦ Χριστοῦ. Αὐτά τά γεγονότα, πού εἶναι καί οἱ μεγάλες ἑορτές τῆς Ὀρθοδοξίας μας, τά βλέπουμε ἁγιογραφημένα τριγύρω. Πιό κάτω οἱ Ἅγιοι, οἱ φίλοι τοῦ Θεοῦ, ἐκεῖνοι πού μέ τήν ζωή τους πλησίασαν τόν Χριστό πιό πολύ ἀπό ὅλους. Καί τέλος, στό δάπεδο, πού συμβολίζει τήν γῆ, ἐμεῖς οἱ πιστοί, πού ξέρουμε ὅτι χρειάζεται νά ἀνέβουμε, νά σηκωθοῦμε λίγο ψηλότερα, νά πλησιάσουμε τούς Ἁγίους καί τόν ἴδιο τόν Χριστό.
Ὁ Ναός χωρίζεται σέ τρία μέρη: στόν Πρόναο, τόν κυρίως Ναό καί τό Ἱερό Βῆμα.
Στόν κυρίως Ναό εἰσέρχονται οἱ πιστοί γιά νά συμμετάσχουν στά Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, γιά νά προσκυνήσουν τίς ἱερές εἰκόνες, γιά νά προσευχηθοῦν μέ θέρμη στόν Θεό.
Στό Ἅγιο Βῆμα εἰσέρχονται οἱ Ἱερεῖς γιά νά τελέσουν τά Μυστήρια. Τό Ἱερό χωρίζεται ἀπό τόν κυρίως Ναό μέ τό τέμπλο. Ἐκεῖ ξεχωρίζουν τέσσερις εἰκόνες. Δεξιά τῆς Ὡραίας Πύλης βρίσκεται ἡ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ καί ἀμέσως μετά ἡ εἰκόνα τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου. Ἀριστερά τῆς Ὡραίας Πύλης βρίσκεται ἡ εἰκόνα τῆς Παναγίας καί ἀμέσως μετά ἡ εἰκόνα τοῦ Ἁγίου ἤ τῆς Ἁγίας πού εἶναι ἀφιερωμένος ὁ συγκεκριμένος Ναός. Στίς πλαϊνές πόρτες τοῦ τέμπλου ὑπάρχουν οἱ μορφές τῶν Ἀρχαγγέλων Μιχαήλ καί Γαβριήλ.
Πάνω ἀπό τήν Ὡραία Πύλη ὑπάρχει ἡ παράσταση τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου μαζί μέ τίς εἰκόνες του Δωδεκαόρτου, δηλ. τῶν δώδεκα πιό σημαντικῶν ἑορτῶν ὅλου τοῦ χρόνου.
Τό ἅγιο Βῆμα συμβολίζει τόν Παράδεισο, ὅπου ἀκατάπαυστα τελεῖται ἡ οὐράνια Θεία Λειτουργία, μέ λειτουργούς τούς Ἀγγέλους.
Ψηλά στό Ἱερό, στήν κόγχη τοῦ Ἁγίου Βήματος, εἰκονίζεται ἡ Παναγία, ὡς Πλατυτέρα τῶν Οὐρανῶν, ὡς πολικός ἀστέρας πού δείχνει τήν πορεία μας πρός τόν Χριστό. Ἁγιογραφεῖται καί ἡ μετάδοση τῆς θείας Κοινωνίας ἀπό τόν ἴδιο τόν Χριστό στούς Μαθητές Του καθώς καί οἱ μεγάλοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας.
Στό Ἱερό βρίσκεται ἡ Ἁγία Τράπεζα. Συμβολίζει τόν τάφο τοῦ Χριστοῦ καθώς καί τόν θρόνο Του. Πάνω σέ αὐτήν τελεῖται ἡ Θεία Λειτουργία. Πίσω βρίσκεται ὁ Ἐσταυρωμένος. Στό πλάϊ ἡ Ἁγία Πρόθεση, ἐδῶ τελεῖται ἡ Προσκομιδή, δηλ. ἡ προετοιμασία τῶν Τιμίων Δώρων γιά τήν Θεία Λειτουργία. Συμβολίζει τό σπήλαιο τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου.
Στόν κυρίως Ναό βλέπουμε ἀκόμη τόν ἄμβωνα, ὅπου ὁ Διάκονος διαβάζει τό Εὐαγγέλιο. Ἀκόμη τόν δεσποτικό θρόνο, ὅπου χοροστατεῖ ὁ Ἐπίσκοπος. Καί τά ἀναλόγια, στά ὁποῖα στέκονται καί ψάλλουν οἱ ἱεροψάλτες. Τριγύρω, τά στασίδια καί οἱ θέσεις γιά τούς πιστούς, τά εἰκονοστάσια μέ τίς μορφές τῶν Ἁγίων, καθώς καί τά μανουάλια, ὅπου ἀνάβουμε τό κερί μας.
Τά κανδήλια καί οἱ πολυέλαιοι συμβολίζουν τά ἄστρα τοῦ οὐράνιου θόλου ἀλλά καί τό φῶς τοῦ Χριστοῦ, πού φωτίζει καί θερμαίνει τίς καρδιές τῶν ἀνθρώπων.
Ὁ ὀρθόδοξος Ναός ἀποτελεῖ τό κέντρο τῆς ἐνοριακῆς ζωῆς. Συνήθως κτίζεται στό κέντρο τῆς συνοικίας ἤ τοῦ χωριοῦ. Πολύ συχνά ὁ τροῦλος καί ὁ καμπαναριό ξεχωρίζουν ἀπό μακριά. Ἐνῷ ὁ περίβολος τοῦ Ναοῦ γίνεται συνήθως ὁ τόπος συγκέντρωσης καί ἐπικοινωνίας τῶν ἀνθρώπων.
Στόν Ναό τελοῦνται οἱ πιό σημαντικές στιγμές στήν ζωή ἑνός ἀνθρώπου, ἀπό τήν ἀρχή μέχρι τό τέλος τῆς ζωῆς του. Ὁ σαραντισμός τοῦ βρέφους, τό ἅγιο Βάπτισμα, ἡ Ἐξομολόγηση, ἡ Θεία Λειτουργία, οἱ μεγάλες ἑορτές τῆς Ὀρθοδοξίας, ἡ προσευχή στίς δύσκολες ὧρες, ὁ Γάμος, ἀκόμη καί ἡ ἐξόδιος Ἀκολουθία καί τό Μνημόσυνο γιά τήν ἀνάπαυση τῶν ἀγαπημένων ἀνθρώπων μας, πού κίνησαν τό ταξίδι τῆς αἰωνιότητας.
Στόν Ναό ὁ πιστός βρίσκεται στήν γῆ καί ταυτόχρονα στόν οὐρανό, ζεῖ στό σήμερα καί συνάμα στήν αἰωνιότητα, εἶναι μέρος τοῦ ὑλικοῦ φθαρτοῦ κόσμου καί μετέχει στήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Στόν Ναό συναντιόμαστε ὅλοι, ὁ Θεός, οἱ Ἅγιοι καί οἱ ἄνθρωποι, οἱ γνωστοί μας καί οἱ ξένοι, πού γινόμαστε ὅλοι ἀδέλφια, οἱ ζωντανοί καί οἱ κεκοιμημένοι. Στόν Ναό δέν ὑπάρχουν διακρίσεις, ὅλοι εἴμαστε φίλοι. Στόν Ναό ὅλη ἡ κτίση ἁγιάζεται, τό ψωμί, τό κρασί, τό νερό, τά φυτά. Στόν Ναό ὅλοι ἑνωνόμαστε μέ τόν Χριστό, γι’ αὐτό καί συχνά ὅταν πηγαίνουμε στόν Ναό, λέμε ὅτι πηγαίνουμε στήν Ἐκκλησία. Πράγματι ὁ Ναός εἶναι Ἐκκλησία. Ἄς τόν ἐπισκεπτόμαστε ὅσο πιό συχνά μποροῦμε. Ἄς χαιρόμαστε τήν παρουσία μας ἐκεῖ. Εἶναι ὁ δικός μας χῶρος. Εἶναι τό σπίτι μας.